قزوین- شعر در قزوین قرنهاست بخشی از هویت فرهنگی این شهر است؛ میراثی که از عبید زاکانی و شاعران دوره صفوی تا نسل امروز امتداد یافته اما برای پیوند با مخاطب امروز با چالشهایی روبهرو است.
خبرگزاری مهر، گروه استانها: قزوین را نمیتوان فقط با بناهای تاریخی، خوشنویسی و عنوان پایتخت صفوی شناخت؛ بخشی از هویت این شهر در شعر و ادبیاتی شکل گرفته که طی قرنها در میان شاعران، ادیبان و خانوادههای قزوینی جریان داشته است.
از عبید زاکانی و شاعران دوره صفوی گرفته تا چهرههای ادبی دوره مشروطه و شاعران معاصر، نام قزوین در روایت شعر و ادب فارسی بارها تکرار شده است. با این حال، مسئله امروز تنها حفظ این نامها و میراث تاریخی نیست؛ پرسش مهمتر این است که شعر قزوین تا چه اندازه توانسته خود را به مخاطب امروز برساند و جایگاهش را در فضای فرهنگی و رسانهای امروز حفظ کند.
به مناسبت روز شعر و ادب فارسی، در گفتوگو با سه شاعر و صاحبنظر قزوینی، از پیشینه ادبی این شهر، وضعیت شعر امروز، فاصله با مخاطب، نقش رسانه و فضای مجازی و ضرورت تربیت نسل جدید شاعران پرسیدهایم.
قزوین فقط میزبان شاعران نبود
حمید عابدیها، شاعر و استاد دانشگاه، با اشاره به جایگاه تاریخی قزوین در فرهنگ و ادبیات فارسی اظهار کرد: در دورههای مختلف، قزوین به دلیل جایگاه فرهنگی و تاریخی خود میزبان شاعران و ادیبان بسیاری بوده است؛ بهویژه در دوره صفوی که این شهر پایتخت بود و هنرمندان و ادیبان به قزوین آمدند.
وی افزود: البته قزوین تنها میزبان شاعران نبوده و خود نیز خاستگاه شاعران و ادیبان برجستهای بوده است؛ در قرن هشتم عبید زاکانی و در دوره صفوی نیز شاعرانی همچون مولانا محمد رفیع واعظ قزوینی، شرف جهان قزوینی، مولانا وحیدی قزوینی و سالک قزوینی در شعر و ادبیات مطرح بودند.
این شاعر و استاد دانشگاه ادامه داد: وحیدی قزوینی کاتب و منشی دربار شاه عباس ثانی بود و شاعران قزوینی در دوره صفوی در شکلگیری و گسترش آنچه بعدها به «سبک هندی» مشهور شد نیز نقش داشتند.
عابدیها با اشاره به تداوم این پیشینه در دورههای بعدی بیان کرد: در دوره مشروطه نیز چهرههایی مانند علامه محمد قزوینی و نسیم شمال در عرصه فرهنگی و ادبی حضور داشتند.
وی گفت: نسیم شمال نیز جریدهای با رویکرد ضد استبدادی بود که سالها در رشت منتشر شد و در جریانهای فرهنگی و اجتماعی آن دوره نقش داشت.
وی با بیان اینکه قزوین در دوره معاصر نیز شاعران و ادیبان برجستهای داشته است، افزود: این تداوم نشان میدهد که درخشش قزوین در شعر و ادبیات تنها به گذشته تاریخی آن محدود نیست و نسل جدید نیز این مسیر را ادامه داده است.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: بخشی از این میراث ادبی نسل به نسل منتقل شده است و خانوادهها، مادران و مادربزرگها در انتقال این فرهنگ نقش داشتهاند؛ به همین دلیل ادبیات و شعر همچنان در حافظه فرهنگی مردم قزوین جایگاه دارد.
پیوند خوشنویسی و شعر در قزوین
عابدیها با اشاره به جایگاه قزوین به عنوان پایتخت خوشنویسی ایران اظهار کرد: هویت فرهنگی قزوین به گذشته پرافتخار خود گره خورده و یکی از ویژگیهای این شهر اهمیت دادن به زبان، خط و ادبیات است.
وی افزود: خوشنویسی نیز ارتباط نزدیکی با شعر و ادبیات دارد؛ خوشنویسان معمولاً اشعار، احادیث پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) یا متون فاخر را به خط خود مینویسند و بنابراین در شهری که شاعران و ادیبان بزرگی داشته، رشد خوشنویسی نیز طبیعی است.
این شاعر و استاد دانشگاه ادامه داد: همانطور که قزوین به عنوان پایتخت خوشنویسی کشور شناخته میشود، میتوان درباره ظرفیت این شهر در حوزه شعر و ادب نیز سخن گفت.
شعر قزوین در فضای مجازی
عابدیها درباره وضعیت ارتباط نسل جوان قزوین با شعر و ادبیات فارسی گفت: امروز در قزوین محافل ادبی مختلفی فعال هستند؛ از شاهنامهخوانی، حافظخوانی و مولویخوانی گرفته تا جلسات نقد شعر و انجمنهای شعر جدید.
وی افزود: انجمنهایی مانند «گپ» و «سنگپا» در حوزه شعر و طنز فعالیت دارند و شاعران قزوینی با شاعران مطرح کشور نیز ارتباط و تعامل ادبی دارند.
وی با اشاره به نقش فضای مجازی در گسترش ارتباطات ادبی گفت: امروز دیگر لازم نیست یک شاعر جوان برای شناختن شاعران سایر شهرها به آن شهر سفر کند و فضای مجازی امکان ارتباط و شناخت بیشتر را فراهم کرده است.
پیشنهاد تشکیل انجمن مرکزی شعر و ادب قزوین
این شاعر و استاد دانشگاه در ادامه با ارائه پیشنهادی برای تقویت جایگاه شعر و ادب در قزوین گفت: بهتر است یک انجمن مرکزی شعر و ادبیات در استان تشکیل شود و همه حلقههای ادبی در مناسبتها با این مجموعه در ارتباط باشند تا از فعالیتهای موازی و تکراری جلوگیری شود.
وی افزود: گاهی حوزه هنری برنامهای برگزار میکند و ارشاد از آن اطلاع ندارد یا همزمان چند برنامه با موضوع مشابه برگزار میشود؛ در حالی که جامعه ادبی و مخاطبان شعر در یک شهر محدود هستند و پراکنده شدن این جمعیت باعث میشود انرژی برنامهها یکدیگر را خنثی کند.
عابدیها تأکید کرد: با ایجاد یک انجمن مرکزی میتوان وحدت رویه ایجاد کرد و ظرفیتهای موجود را به جای پراکندگی، در یک مسیر مشترک به کار گرفت.
وی احیای شاعران و ادیبان کمتر شناختهشده قزوین را یکی دیگر از ضرورتها دانست و گفت: باید آثار، دفترها و دیوان شاعران مغفولمانده شناسایی و منتشر شود تا نام این چهرهها دوباره احیا و پرآوازه شود.
شعر را هم باید آموزش داد
عابدیها در بخش دیگری از سخنان خود بر ضرورت تربیت نسل جدید شاعران تأکید کرد و گفت: باید محافلی برای تربیت شاعرانه نسل جدید ایجاد شود و شعر نیز مانند فن بیان، سخنوری، سینما و خوشنویسی آموزش داده شود.
وی ادامه داد: نباید تنها کسی را که در خانه و تحت تأثیر تلویزیون یا مطالعات شخصی شعری گفته است، وارد بازار شعر کنیم و صرفاً به شناخت و تحسین او بپردازیم؛ بلکه باید زمینه آموزش و پرورش استعدادهای ادبی فراهم شود.
این شاعر و استاد دانشگاه گفت: اگر خانوادهای بخواهد فرزند ۱۰ یا ۱۲ ساله خود شعر یاد بگیرد و شعر بسراید، باید محافل و دورههایی وجود داشته باشد که این استعداد را به شکل درست پرورش دهد.
عابدیها در پایان تأکید کرد: قزوین میراث ادبی گستردهای دارد و استفاده از این میراث برای ساخت هویت فرهنگی امروز، نیازمند شناخت گذشته، احیای چهرههای مغفول و ایجاد مسیر مشخص برای تربیت نسل جدید شاعران است.
شعر قزوین میان میراث اصیل و مخاطب امروز
آسیه بختیاری، شاعر قزوینی، درباره میراث شعر قزوین اظهار کرد: میراث بزرگ شعر قزوین در احساس درونی شعر و همان اصالتی است که در کلام شاعران قدیمی این شهر میدرخشد.
وی افزود: این میراث امروز نیز در فرهنگ مردم قزوین جریان دارد، هرچند شاید در شلوغی دنیای مدرن، کمتر از آنچه شایسته است درباره این ظرفیت سخن گفتهایم.
این شاعر قزوینی «اصالت و ریشهدار بودن» را از ویژگیهای شعر قزوین دانست و گفت: قزوین شاعرانی دارد که از دل فرهنگ اصیل این منطقه برخاستهاند، اما یکی از ضعفها این است که گاهی برای دنیای امروز به اندازه کافی گوش به زنگ نیستیم.
بختیاری ادامه داد: گاهی آنقدر در سنتها غرق میشویم که از زبان شعر امروز و نیازهای مخاطب جدید غافل میمانیم و همین موضوع باعث میشود فاصلهای میان شعر و مخاطب معاصر ایجاد شود.
شعر قزوین نیازمند ارتباط بیشتر با رسانه است
وی مشکل اصلی در معرفی ظرفیت شعر قزوین را ارتباط با مخاطب و رسانه عنوان کرد و گفت: شعر قزوین مانند گوهری است که در میان سنگهای سخت پنهان شده و باید ابزارهایی پیدا کنیم که این گوهر را از دل خاک بیرون بکشد و در سطح ملی به نمایش بگذارد.
این شاعر قزوینی افزود: شاعران ما گاهی کلام خود را برای خود میگویند، در حالی که برای دیده شدن و اثرگذاری بیشتر، باید ارتباط شعر با جامعه، مخاطب و رسانه جدیتر دنبال شود.
انجمن تخصصی برای حمایت از شاعران جوان
بختیاری یکی از راهکارهای تقویت شعر قزوین را ایجاد یک مرکز یا انجمن تخصصی برای حمایت از نویسندگان و شاعران جوان دانست و اظهار کرد: چنین مرکزی باید فراتر از جلسات ادبی سنتی فعالیت کند و برگزاری کارگاههای مدرن، چاپ آثار و برقراری ارتباط با رسانههای بزرگ را دنبال کند.
وی ادامه داد: برگزاری جشنوارههای بزرگ و مدرن شعر قزوین نیز میتواند به معرفی ظرفیتهای ادبی استان کمک کند.
این شاعر قزوینی گفت: استفاده از فناوری و رسانههای دیجیتال در چنین رویدادهایی میتواند شعر را از اتاقهای کوچک به میدانهای بزرگ شهر و رسانه بیاورد و زمینه ارتباط بیشتر آن با مخاطبان جدید را فراهم کند.
شاعر باید رسالت زمانه خود را بشناسد
مهدی مردانی، شاعر جوان قزوینی، درباره دغدغههای شاعر و جوان امروز اظهار کرد: شعر و ادبیات یکی از ابزارهای بیان درونیات انسان و هنرمند است؛ همانطور که نقاشی، تئاتر و سینما ابزار گفتوگو هستند، شعر نیز وسیلهای برای بیان است.
وی افزود: پیش از آنکه از شاعر انتظار داشته باشیم دغدغههای روز جامعه را بیان کند، باید دید آیا شاعر به مهارت اولیه برای بیان مقاصد خود رسیده است یا خیر؛ گاهی شاعرانی بدون برخورداری از مهارت کافی در نوشتن، مستقیماً سراغ بیان دغدغهها و ایدئولوژیهای خود میروند و طبیعی است که موفق نباشند.
این شاعر قزوینی ادامه داد: از سوی دیگر، افرادی هستند که سواد، توانایی و تجربه کافی در سرودن دارند، اما به دلایل شخصی سراغ مسائل روز نمیروند؛ بنابراین نمیتوان انتظار داشت هر فردی که شاعر و جوان است، الزاماً دغدغههای روز خود را در شعر بیان کند.
مردانی با تأکید بر ضرورت تربیت شاعرانی آگاه به مسائل جامعه گفت: شاعر باید هم مهارت سرودن داشته باشد و هم دغدغههای روزگار خود را بشناسد و این موضوع نیازمند جهانبینی، صبر و حوصله است.
وی تصریح کرد: ما باید شاعر را به گونهای تربیت کنیم که علاوه بر شاعر بودن، بیانگر دغدغهها و مسائل اصلی زمانه خودش باشد؛ شعری که راهبردی، کاربردی و شعر مردم باشد، دغدغه یک ملت و کشور را بیان کند و مسائل محیط و زمانه خود را بازتاب دهد.
مردانی ادبیات را دارای رسالت انسانی دانست و گفت: اساساً رسالت ادبیات داشتن یک دغدغه انسانی است و چه دغدغهای بالاتر از مسئلهای که خود شاعر در روزگارش با آن دستوپنجه نرم میکند و میبیند مردمش نیز با آن درگیر هستند.
فضای مجازی؛ فرصت انتقال شعر و تهدید ادبیات
این شاعر قزوینی درباره نقش فضای مجازی در شعر و ادبیات اظهار کرد: فضای مجازی مانند یک تیغ دولبه است؛ از یک سو سرعت انتقال مطالب و دسترسی به مخاطب را افزایش داده و امکان افزایش مخاطبان را فراهم کرده، اما از سوی دیگر آسیبها و تهدیدهایی نیز دارد.
وی یکی از این آسیبها را دشواری تشخیص آثار و چهرههای واقعی از محتوای بیکیفیت دانست و افزود: گستردگی مطالب در فضای مجازی به اندازهای است که تشخیص سره از ناسره کار هر کسی نیست.
مردانی ادامه داد: امروز در این فضا با افرادی مواجهیم که خود را شاعر یا نویسنده معرفی میکنند، مطالبی را که حتی متعلق به خودشان نیست منتشر میکنند، صفحه مجازی میسازند و دنبالکننده جمع میکنند؛ در نتیجه مخاطب با نوعی شبهادبیات مواجه میشود.
وی گفت: ممکن است جوان یا نوجوان تصور کند چون صفحات ادبی زیادی را دنبال میکند و شعرهای زیادی خوانده است، پس سواد ادبی بالایی دارد؛ در حالی که هنوز نمیداند شعر خوب چیست، شاعر خوب و نویسنده خوب چه کسی است و یک کتاب خوب چه ویژگیهایی دارد.
این شاعر قزوینی تأکید کرد: اگر شاعران و نویسندگان صاحبنام و اهل فن وارد فضای مجازی شوند و در کنار آن، آموزش و شناخت درست به کودکان، نوجوانان و خانوادهها داده شود، این فضا میتواند برای ادبیات بسیار مفید باشد.
مردانی با اشاره به هزینههای چاپ و خرید کتاب افزود: بسیاری از مواقع تیراژ کتاب پایین است و چاپ آن نیز هزینه زیادی دارد؛ اما اگر یک اثر ارزشمند به شکل درست در فضای مجازی منتشر شود، میتواند بدون تحمیل هزینههای چاپ و کاغذ در اختیار مخاطبان سراسر کشور قرار گیرد.
جامعهای که با ادبیات بیگانه شده است
وی در ادامه با اشاره به جایگاه شعر در حفظ هویت فرهنگی ایران اظهار کرد: شعر محصولی عمیق فرهنگی است و با شعور و آگاهی ارتباط مستقیم دارد، اما از یک سو با پایین بودن سطح مطالعه در جامعه مواجهیم و از سوی دیگر شعر مخاطب کمی دارد.
مردانی افزود: ملت ایران به ادبیات و شعر خود مدیون است؛ اگر فردوسی، سعدی، حافظ، نظامی و دیگر شاعران نبودند، چه کسی میتوانست فرهنگ این سرزمین و زبان ما را حفظ کند و داستانهای کهن عاشقانه، حماسی و اجتماعی را به نسلهای بعد منتقل کند؟
وی تصریح کرد: امروز متأسفانه قدر این میراث را نمیدانیم و با هویت ارزشمند خود به اندازه کافی آشنا نیستیم؛ در حالی که ادبیات ما سرشار از فرهنگ، حکمت، فلسفه، دانایی و ارزش است.
این شاعر جوان قزوینی گفت: در روزگاری نهچندان دور، در مکتبخانهها در کنار قرآن، آثاری مانند گلستان سعدی و غزلیات حافظ آموزش داده میشد و به خوانش درست و فهم حکمتهای ادبیات توجه میکردند.
مردانی ادامه داد: باید دید امروز در مدارس و دانشگاههای ما ادبیات چه جایگاهی دارد و کودکان و جوانان با چه میزان علاقه و شناخت این آثار را میخوانند.
وی یکی از آسیبهای جدی فرهنگی را دور شدن از ریشههای فرهنگی دانست و از خانوادهها خواست ادبیات را به نسل جدید منتقل کنند.
وقتی مردم شاعران معاصر را نمیشناسند
مردانی درباره علت دیده نشدن شعر و شاعران قزوین نیز اظهار کرد: وقتی جامعه سراغ ادبیات نمیرود، نباید انتظار داشت شاعران قزوین دیده شوند.
وی افزود: اگر همین امروز در خیابان از مردم بپرسیم چند شاعر معاصر را میشناسند، نامهایی مانند حسین منزوی، علیرضا قزوه، فاضل نظری یا گروس عبدالملکیان را چند نفر میتوانند معرفی کنند؟ وقتی مردم با ادبیات و شعر بیگانهاند، طبیعی است که شاعران همشهری خود را نیز نشناسند.
این شاعر قزوینی با اشاره به نقش دستگاههای فرهنگی گفت: میتوان گفت صداوسیما کمکاری کرده، سازمانهای فرهنگی همکاری کافی نداشتهاند و شهرداری، اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی، حوزه هنری و دیگر مجموعههای فرهنگی نیز هرکدام به اندازهای مسئولیت دارند، اما در درجه نخست، خود جامعه باید به این نتیجه برسد که فرهنگ و ادبیات مهم است و به دنبال کتاب و شعر برود.
ماندگاری شعر را زمان مشخص میکند
مردانی درباره ماندگاری شعر شاعران امروز نیز گفت: دغدغه اصلی من این نیست که شعر ما میماند یا نمیماند؛ اگر در شعر و کتاب ما چیز ارزشمندی وجود داشته باشد، ادبیات آن را حفظ خواهد کرد.
وی با اشاره به دیدگاه نیما یوشیج درباره نقد ادبی افزود: اگر اثری ارزشمند و قابل اعتنا باشد، در ادبیات خواهد ماند؛ چه بخواهند و چه نخواهند. در مقابل، در طول تاریخ شاعرانی بودهاند که تریبونهای بزرگی در اختیار داشتهاند، اما امروز نام و اثری از آنها باقی نمانده است، چون حرفی برای عرضه نداشتهاند.
این شاعر جوان قزوینی تأکید کرد: مهم این است که شاعران امروز رسالت خود را در زمانه خود درست انجام دهند و ببینند برای شهر، خانواده و جامعه خود چه کاری باید انجام دهند.
وی آموزش، تلاش، مطالعه و مرور را از نیازهای اصلی شاعران جوان دانست و گفت: شاعران جوان باید بدانند چه بنویسند و چگونه بنویسند و این مسیر بدون آموزش، تلاش و مطالعه طی نمیشود.
مردانی در پایان خاطرنشان کرد: در حوزه ادبیات فعلاً نه نفع مالی چندانی وجود دارد و نه الزاماً شهرت و نام؛ آنچه در این مسیر وجود دارد عشق است. کسی که میخواهد در ادبیات کار کند باید به این معرفت برسد که برای آگاهی، آرامش و انتقال این آرامش به دیگران مینویسد؛ بعد از آن دیگر مهم نیست که معروف بشود یا نشود، دیده بشود یا نشود و از این مسیر پولی به دست بیاورد یا نه.
میراثی که هنوز نفس میکشد
روایت سه شاعر قزوینی اگرچه از سه زاویه متفاوت به شعر نگاه میکند، در یک نقطه به هم میرسد: قزوین از نظر پیشینه و ظرفیت ادبی دست خالی نیست، اما زنده ماندن این میراث در زمانه امروز تنها با تکرار نام شاعران گذشته اتفاق نمیافتد.
شعر قزوین برای رسیدن به مخاطب امروز، به ارتباط مؤثرتر با رسانه، استفاده هوشمندانه از فضای مجازی، حمایت و آموزش نسل جدید و همافزایی میان مجموعهها و محافل ادبی نیاز دارد؛ مسیری که میتواند میراث ادبی قزوین را از یک خاطره تاریخی به بخشی زنده از هویت فرهنگی امروز این شهر تبدیل کند.
کد مطلب 6951125
-
شعرای معاصر قزوینی چشم انتظار حمایت جدی مسئولان
-
رسولی: زبان فارسی در گسترش دین و اخلاق نقش مهمی داشته است
-
قزوین پایتخت خاموش ادبیات ایران؛ صدای شاعران این دیار هنوز جاری است
-
هنر یکی از اساسیترین عرصههای بالندگی فرهنگ است
-
زینیوند: تلاش برای نادیده گرفتن تنوعها ضدانسجام است
-
پروازهای فرودگاه امام خمینی (ره) طبق برنامه درحال انجام است
-
احداث بیمارستان ۱۶۰ تختی بهارستان اصفهان به سازمان مجری واگذار شد
-
۴ واحد متخلف در شهر حمیدیا مهروموم شد
-
نشست خبری رئیس پلیس راهور تهران بزرگ
-
واژگونی پراید در محور اردستان-کاشان یک فوتی و ۴ مصدوم داشت
-
ثبت سفارش گندم تا پایان سال ادامه دارد
-
پیشرفت ۶۵ درصدی احیای رودخانه مرکزی یزد
-
گاردین: انتخابات آینده، احتمالا آخرین انتخابات اسرائیل است
-
هوش مصنوعی ارتش آمریکا را تا آستانه جنگ با چین پیش برد
-
اعدام عامل انتقال اطلاعات سایتهای موشکی اصفهان به موساد
-
شرط انصارالله برای آتش بس با عربستان
-
بیانیه شورای امنیت درباره تحولات یمن
-
کره شمالی قطعنامه آژانس درباره برنامه هستهای اش را رد کرد
-
سفیر ایران: وتوی روسیه و چین بر قطعنامه ضدایرانی در تاریخ ثبت شد
-
حقوقها باید نیمه دوم سال افزایش یابد؛ جزئیات «طرح اقتصاد مقاومتی»
-
۲ پیام مهم رزمایش «جان فدایان» ایران از نگاه الجزیره
-
تیم ملی هندبال مردان برابر کویت باخت
-
ادعای تکراری وزیر جنگ آمریکا درباره فعالیت هستهای ایران
-
واشنگتن پست: کشتههای آمریکا در جنگ ایران بیشتر از آمار رسمی است
-
روزنامههای ورزشی شنبه ۲۸ شهریور ۱۴۰۵
-
روزنامههای اقتصادی شنبه ۲۸ شهریور ۱۴۰۵
-
روزنامههای صبح شنبه ۲۸ شهریور ۱۴۰۵
- دوربین مداربسته
- مبلمان اداری
- جراح بینی تهران
- بلکا
- جراح بینی در تهران
- لوازم تحریر
- خرید طلای آب شده
- قیمت موکت
- تور کربلا
- استند تسلیت
- مداحی اربعین
- مرجع پاسخ معتبر پزشکان
- فروش مواد شیمیایی
- قیمت ایمپلنت
- قطعات لباسشویی
- آموزشگاه تیزهوشان
- بلیط هواپیما
- نمایندگی بوش در تهران
- آموزشگاه زبان ملل
- قیمت و خرید سمعک نامرئی
- مهرینو
- تهران تایمز
- روزنامه آگاه