پایتخت، سال‌هاست میان هجوم آهن و سیمان بی‌هویت، تکه‌های ارزشمند حافظه تاریخی خود را جست‌وجو می‌کند؛ شهری لایه‌لایه که هر گوشه‌اش راوی فصلی از تحولات اجتماعی، مذهبی و معماری معاصر ایران است.
همشهری آنلاین- فاطمه عباسی: ثبت ملی ۶ اثر برجسته در تهران طی روزهای گذشته، گامی استراتژیک برای کشیدن حصار حفاظتی پیرامون آثاری است که در سایه توسعه ناهمگون شهری در معرض فراموشی یا تخریب قرار داشتند. تنوع کالبدی و کارکردی این مجموعه، تصویری تمام‌عیار از نبوغ معماران سده اخیر پایتخت را نشان می‌دهد؛ از یک کلیسای آوانگارد مدرن با بتن خالص تا مسجدی بی‌پیرایه در قلب بافت قاجاری، از ساختمانی پیشرو که الگوی حیاط مرکزی ایرانی را به معماری اداری پیوند زده تا عمارتی با امضای پیشگام معماری نوگرا.
این ۶اثر شامل «کلیسای صلیب مقدس» در خیابان ونک، «خانه احسانی» در گذر تاریخی پامنار، «خانه وارطان» در خیابان ایتالیا، «مسجد آقاجلال» در محدوده امامزاده یحیی، «ساختمان سابق گروه صنعتی بهشهر» در خیابان سپهبد قرنی و «مسجد امام سجاد(ع)» در تقاطع فخررازی است. قرارگیری همزمان ابنیه مسکونی، مذهبی و اداری در این فهرست تازه، نشان از تغییر نگاه متولیان میراث فرهنگی از انحصار بر آثار کهن دوران صفوی و قاجار، به سمت به رسمیت شناختن میراث معماری مدرن و میان‌قرنی تهران دارد؛ آثاری که نبض پیوند سنت با نیازهای زیستی دوران معاصرند.
ثبت رسمی این سازه‌ها نه‌تنها یک ارزشگذاری نمادین، بلکه سپری حقوقی در برابر تعرضات کالبدی و بستری قانونی برای مرمت، احیا و بازتعریف حضور آنها در حیات جاری پایتخت خواهد بود. در ادامه، شناسنامه معماری و هویت کالبدی هر یک از این ۶ اثر تازه ثبت‌شده را مرور می‌کنیم.
کلیسای صلیب مقدس / تجلی فرم ناب بتن در معماری آیینی
شاید کمتر کسی بداند در گوشه‌ای از مجموعه فرهنگی و ورزشی آرارات در ونک، یکی از متفاوت‌ترین کلیساهای ایران قرار دارد؛ ساختمانی که حدود ۴۰ سال پیش (بین سال‌های ۱۳۶۳ تا ۱۳۶۵) با طراحی معمار برجسته، رستم وسکانیان ساخته شد. برعکس کلیساهای سنتی و پر زرق و برق، این نیایشگاه تماماً از بتن ساده و یکدست ساخته شده است. وسکانیان با نگاهی کاملاً مدرن اما با الهام از سنت‌های ارمنی، فضایی خلق کرده که در آن خبری از تجملات نیست و همه‌چیز در اوج سادگی و آرامش معنا پیدا می‌کند؛ اثری که امروز سند ماندگار معماری معاصر پایتخت به شمار می‌رود.
خانه احسانی / غنیمتی تاریخی در گذر پامنار
در میان هیاهو و شلوغی بازار و راسته ابزارفروشان پامنار در منطقه۱۲، خانه‌هایی نفس می‌کشند که بخشی از هویت تهران قدیم‌اند. خانه احسانی در محله اصیل عودلاجان و درست در همسایگی بناهای معروفی مثل خانه مؤتمن‌الاطبا قرار گرفته است؛ عمارتی به یادگار مانده از روزگار اواخر قاجار و اوایل پهلوی که الگوهای زندگی سنتی ایرانی را به تصویر می‌کشد. هرچند این خانه در حال حاضر ملکی خصوصی است و امکان بازدید عمومی ندارد، اما با رفتن به فهرست آثار ملی، سایه تخریب از سر آن کنار رفته و راه برای نظارت کارشناسان، مرمت اصولی و شاید کاربری فرهنگی در سال‌های آینده باز شده است.
خانه وارطان / یادگار مردی که چهره پایتخت را نو کرد
نزدیک به بیمارستان مصطفی خمینی در خیابان ایتالیا، خانه‌ای هست که ریشه‌اش به زمستان ۱۳۲۶ و صفحات مجله قدیمی «آرشیتکت» می‌رسد؛ اثری مسکونی از «وارطان هوانسیان» از پیشگامان جسور معماری نوین در ایران. در روزگاری که بلوار کشاورز مرز شمالی تهران بود، وارطان با بتن مسلح، پنجره‌های کشیده سراسری، نرده‌های خاص و گوشه‌های منحنی، این خانه را بدون تزئینات اضافی بنا کرد. وارطان زیبایی را در سادگی روزآمد می‌دید. حالا این خانه با حیاط باصفایش، به‌عنوان شاهدی بر دورانی که تهران قدم در دنیای مدرن گذاشت، زیر چتر قانون میراث قرار گرفته است.
مسجد آقاجلال / صمیمیت یک مسجد محلی بدون گنبد و مناره
در پس‌کوچه‌های محله تاریخی امامزاده یحیی و نزدیک حمام نام‌آشنای نواب، ساختمانی جمع‌وجور و ۱۵۰ متری قرار دارد که نه گنبد دارد و نه مناره، اما دهه‌هاست پایگاه معنوی اهالی محل است. ساخت مسجد آقاجلال براساس کتیبه ورودی‌اش در سال ۱۳۱۳ تمام شده؛ هرچند قدمت آن را به اواخر دوره قاجار نسبت می‌دهند. شبستان دنج این مسجد با ۴ستون سنگی و سقف‌های طاقی آجری‌اش، حس صفای روزگار گذشته را زنده می‌کند. ثبت ملی این بنا کمک می‌کند تا سادگی و خاطرات جمعی این محله اصیل، در جریان ساخت‌وسازهای مدرن از بین نرود.
ساختمان سابق بهشهر / حیاط سنتی در قامت یک اداره مدرن
ساختمانی بتنی در خیابان سپهبد قرنی که سال‌هاست به‌عنوان ستاد وزارت آموزش و پرورش شناخته می‌شود، در واقع شاهکار معماری اوایل دهه۵۰ به قلم نادر اردلان و دفتر فرمانفرماییان است. این بنا که در اصل برای دفتر مرکزی کارخانه‌های گروه بهشهر ساخته شد، نمونه‌ای شگفت‌انگیز از ترکیب سنت با نیازهای روز اداری است. طراحان آن به جای یک مکعب بی‌روح سیمانی، حیاط مرکزی و گودال باغچه‌ای سرسبز همراه با حوض آب در دل ساختمان تعبیه کردند تا کارمندان در هیاهوی شهر، به آرامش یک خانه سنتی ایرانی دسترسی داشته باشند.
مسجد امام سجاد(ع) / هنر دست معمار آرامگاه فردوسی در فخررازی
در تقاطع خیابان فخررازی، مسجدی با بیش از نیم قرن عمر خودنمایی می‌کند که ساخت آن بین سال‌های ۱۳۲۳ تا ۱۳۲۶ انجام شده است. طراحی این مسجد ۶۲۰ متری، هنر دست استاد بی‌بدیل معماری سنتی ایران، یعنی مرحوم حسین لرزاده است؛ استادی که آرامگاه فردوسی و مسجد اعظم قم را در کارنامه پربارش دارد. گنبد موزون آجری با پایه‌ای کاشیکاری‌شده و ستون‌های سنگی داخل شبستان، امضای خاص لرزاده را بر تن دارند. ثبت ملی این مسجد، پاسداشتی از مهارت استادی است که نبض کاشی، آجر و معنویت را در جان تهران دمید.
کد خبر 1076980
-
خوش خبرهای امروز | از رشد اقتصاد ایران تا درمان رایگان بیماران خاص | اینفوگرافیک
-
تأیید حضور آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای در مراسم تدفین رهبر شهید انقلاب + فیلم | ایشان هم پیش از تدفین و هم پس از دفن در مشهد حضور داشتند
-
بیرانوند را حتما باید به استقلال بیاوریم | او ستون تیم ما خواهد شد و قهرمان می‌شویم
-
شاید اصلا من خودم بیرانوند را نخواهم | جایی که من باشم نمی‌گذارم بازیکنی نگاه بالا به پایین به تیم داشته باشد
-
زمان ثبت نام کالابرگ جدید بر اساس کد ملی اعلام شد + جزئیات
-
فوری؛ هشدار شدیداللحن و بی سابقه روسیه؛ سر عقل بیایید
-
تصاویر نیروی قرارگاه قدس که دیروز به شهادت رسید؛ سپاه بیانیه داد
-
موشک قاره‌پیما با قابلیت رسیدن به خاک آمریکا به نمایش درآمد | این موشک عظیم را ببینید
-
فوری؛ هشدار شدیداللحن و بی سابقه روسیه؛ سر عقل بیایید
-
کشتی عظیم با ۲۵۰۰ کانتینر غرق شد+ تصاویر | انفجار کشتی پس از برخورد با مین دریایی
-
تصاویر نیروی قرارگاه قدس که دیروز به شهادت رسید؛ سپاه بیانیه داد
-
موشک قاره‌پیما با قابلیت رسیدن به خاک آمریکا به نمایش درآمد | این موشک عظیم را ببینید
-
فوری؛ فرمانده «افسانه عقیلا» ترور شد+ عکس و جزئیات
-
شاید اصلا من خودم بیرانوند را نخواهم | جایی که من باشم نمی‌گذارم بازیکنی نگاه بالا به پایین به تیم داشته باشد
-
سخنگوی جدید کاخ سفید | تصاویر
-
اعلام آمار زنان مطلقه و مجرد در کشور | عدم تمایل ۴۰ درصد مطلقه‌ها به ازدواج مجدد
-
فوری؛ حمله احتمالی به آمریکا از این مسیر خواهد بود | ترامپ آغاز غارت منابع این منطقه را اعلام کرد
-
هشدار جدی سیدجلال حسینی به بیرانوند و خانواده‌اش در خصوص استقلال
-
خوش خبرهای امروز | از رشد اقتصاد ایران تا درمان رایگان بیماران خاص | اینفوگرافیک
-
سفر به سرزمین لی‌لی‌پوت‌ها | گزارشی از موزه‌هایی که مناسب دنیای بچه‌ها ساخته شده‌اند